Wystawa „Podróże małe i duże. Zabawki geograficzne i kartograficzne”.

Muzeum Zabawek w Krakowie oraz Fundacja Zbiorów Rodziny Sosenköw przygotowały nową wystawą zatytutowaną „Podróże małe i duże. Zabawki geograficzne i kartograficzne”. Wystawa ta powstata w ramach festiwalu Sztuka do rzeczy – Design w Krakowvie, oraz Miedzynarodowej Konferencji Naukowej Tabula Itineraria. Zbiory Kartograficzne w Bibliotekach, Muzeach, Archiwach i Kolekcjach prywatnych.

Tegoroczne hasto przewodnie programu „Sztuka do rzeczy — design w Krakowie” to RELACJE. Hasto to stało sie kluczem do stworzenia scenariusza wystawy, ktorej narracja została zbudowana wokół relacji społecznych (między ludźmi) i geograficznych (między miejscami).

Celem wystawy jest ukazanie, w jaki sposób poprzez zabawę, mapy, gry i przedmioty codziennego użytku dzieci dawniej poznawały świat oraz jak zmieniały sie relacje międzyludzkie i geograficzne w obliczu rozwoju technologii i komunikacji.

Narracja wystawy ukazuje, jak zmieniały sie sposoby komunikacji i poznawania swiata. Jeszcze nie tak dawno wysyłano z podróży pocztówki i listy, korzystano z papierowych map i przewodniköw. Dziś te przedmioty zastąpity telefony i aplikacje cyfrowe, zmieniając sposob, w jaki tworzymy i podtrzymujemy relacje. Wystawa jest więc takze refleksją nad przemianami, zarówno technologicznymi, jak i społecznymi, ktore wpłyneły na nasze rozumienie świata i kontakt z innymi.

ZABAWKI, KTÓRE UCZYŁY ŚWIATA

Towarzyszące dzieciom zabawki i pomoce szkolne o tematyce kartograficznej nie tylko bawiły, ale także uczyły – rozwijały pasję poznawania świata, pobudzały wyobraźnię i ułatwiały zrozumienie zjawisk, które w codziennym doświadczeniu pozostawały całkowicie abstrakcyjne. W czasach, gdy komunikacja i transport były ograniczone, a ogląd Ziemi z lotu ptaka pozostawał w sferze marzeń, właśnie takie przedmioty pomagały dzieciom „zobaczyć” świat – zrozumieć jego rozległość i wzajemne położenie miejsc. Uczyły myślenia przestrzennego, wprowadzały w pojęcia geografii, kartografii i podróżowania, stając się często pierwszym impulsem do przyszłych zainteresowań i wyborów zawodowych. Stanowiły również doskonały przykład wykorzystania mnemotechniki.

Zabawki o tematyce geograficznej były zatem przedsionkiem dla przyszłych podróżników, kartografów czy naukowców. Ich siła tkwiła w łączeniu nauki z emocjami – poprzez zabawę dziecko mogło doświadczać odkrywania, budować własny obraz świata i rozwijać ciekawość poznawczą.

Na wystawie prezentowane są globusy, w tym jedyny znany egzemplarz pierwszego globusa polskojęzycznego z lat czterdziestych XIX wieku, towarzyskie gry planszowe o tematyce podróżniczej, takie jak „Dookoła świata. Nellie Bly”, oraz historycznej, jak „Podróż po ziemiach polskich”, pochodzące z XIX i XX wieku. Można zobaczyć również puzzle z mapami, m.in. drewniane puzzle geograficzne „Polska w 1771 roku”, atlasy szkolne z XIX i XX wieku odzwierciedlające ówczesną sytuację geopolityczną, a także mapy nieba, dawne kompasy i busole. Wystawę wzbogacają także zabawki komunikacyjne oraz modele środków transportu sprzed stu lat, takie jak automobil, statek, balon, samolot i lokomotywa. To dzięki nim dzieci mogły nie tylko marzyć o podróżach, ale także, choćby symbolicznie, budować relacje z innymi miejscami i kulturami.

ZBIORY, KTÓRE INSPIRUJĄ NAUKĘ

Wystawa stanowi ważne uzupełnienie konferencji naukowej „Tabula itineraria”, organizowanej przez Bibliotekę Naukową PAU i PAN w Krakowie. Ukazuje, że dawne mapy, podróże i zabytki kartograficzne nie są wyłącznie domeną muzealników, archiwistów czy bibliofilów. To również fascynujący fragment dziecięcej kultury materialnej – świat globusów, klocków geograficznych, gier planszowych i puzzli o tematyce podróżniczej, miniaturowych kompasów, szkolnych atlasów i map dla najmłodszych.

Zbiory prezentowane na wystawie mają charakter wyjątkowo specjalistyczny. Wiele eksponatów to prawdziwe unikaty – jedyne zachowane zabytki, które dotąd pozostawały nieznane nawet w środowisku naukowym. Choć są to przedmioty dziecięce, stanowią cenne i nieocenione źródło ikonograficzne dla badaczy historii edukacji, kartografii oraz kultury materialnej.

Kolekcja Fundacji Zbiorów Rodziny Sosenków posiada niezwykły potencjał poznawczy i naukowy. Dzięki współpracy z instytucjami kultury oraz organizacji wystaw zbiory te zaczynają w pełni ujawniać swoją rangę i znaczenie – stają się widoczne, dostępne i interpretowane na nowo. To prawdziwa potęga źródeł, otwierająca nowe pola badawcze oraz budująca kompetencje muzealników, historyków i edukatorów w obszarze dotąd niemal nieeksplorowanym. Działalność Muzeum Zabawek w Krakowie oraz Fundacji Zbiorów Rodziny Sosenków ma zatem znaczenie nie tylko popularyzatorskie, lecz także naukowe. Udostępniając te unikatowe eksponaty, przyczyniamy się do poszerzania wiedzy o historii edukacji, kartografii i kultury dziecięcej, a także inspirujemy nowe kierunki badań oraz praktyk muzealnych.

Każdej wystawie Muzeum Zabawek towarzyszy pogłębiona kwerenda w naszych interdyscyplinarnych zbiorach, dzięki której ujawnia się bogactwo i różnorodność poszczególnych dziedzin. W przypadku tej ekspozycji efektem badań jest wybór około stu obiektów – imponujący rezultat, biorąc pod uwagę połączenie dziecięcej tematyki z geografią i kartografią. Część prezentowanych przedmiotów była wcześniej udostępniana na wystawach czasowych poświęconych edukacji, m.in. w Dobrzycy oraz w krakowskim Collegium Maius (w ramach wystawy globusów), jednak nigdy dotąd nie została zaprezentowana w tak szerokim zakresie i tak spójnej selekcji.

ODKRYJ Z NAMI ŚWIAT

Wystawie towarzyszą oprowadzania kuratorskie, lekcje muzealne, warsztaty rękodzielnicze oraz spotkania z Markiem Sosenką, który podzieli się opowieściami o historii poszczególnych eksponatów oraz o samym kolekcjonowaniu zabawek. Wystawa „Podróże małe i duże” buduje relacje między światem dziecka i dorosłego, między zabawą i nauką, między przeszłością i współczesnością. Przypomina, że każda wielka podróż zaczyna się od dziecięcej ciekawości świata.

Wystawa czynna do konca lutego 2026.

Godziny otwarcia:
sobota- niedziela: 12:00 – 16:00.

Bilety wstepu:
bilet normalny – 16 zt
bilet ulgowy – 14 zt

Koncepcja scenariusza i kurator: Katarzyna Sosenko
Opieka merytoryczna, wybor eksponatow: Marek Sosenko
Kwerenda: Anna Ttuczkiewicz
Aranzacja: Katarzyna Sosenko, Patrycja Zagaja
Teksty: Katarzyna Sosenko, Marek Sosenko, Patrycja Zagaja
Koordynacja, organizacja: Paula Mazelanik-Spadto
Projekty grafik i plakatu: Dominika Szczatba-Zeglen